• Rachunkowość budżetowa bez tajemnic
• Budżet
• Finanse z odpowiedzialnością
• Przepisy prawne i orzecznictwo
• Jednostki finansów publicznych
• Prawo zamówień publicznych
• Finanse samorządowe
• Finanse pod kontrolą
• Fundusze unijne
• Dotacje ze środków publicznych
• Daniny publiczne
• Dobre książki

Rozrachunki z ZUS przy likwidacji jednostki sektora finansów publicznych

Jednostki organizacyjne w wyniku zmian związanych z ich likwidacją lub przekształceniem są zobowiązane do dopełnienia określonych formalności dotyczących m.in. wyrejestrowania pracowników oraz rozliczenia swoich zobowiązań. W artykule tym znajdziesz praktyczne wskazówki odnośnie zakresu i ewidencji rozrachunków likwidowanej jednostki z ZUS oraz przejęcia należności i zobowiązania likwidowanej jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego.

Rozrachunki jednostek sektora finansów publicznych

Należności i zobowiązania jednostek sektora finansów publicznych traktowane są jako rozrachunki, a wśród nich wyodrębnia się rozrachunki publicznoprawne, do których są zaliczane rozrachunki z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.

Należności to kategoria aktywów, na którą składają się:

• aktywa pieniężne,
• instrumenty kapitałowe wyemitowane przez inne jednostki,
• prawo do wymiany instrumentów finansowych z inną jednostką na korzystnych warunkach,
• wynikające z kontraktu prawo do otrzymania aktywów pieniężnych.

Przez zobowiązania rozumie się wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych aktywów jednostki (art. 3 ust. 1 ustawy o rachunkowości). Zobowiązania są pewne co do:

• faktu i tytułu zapłaty,
• kwoty,
• momentu dokonania zapłaty oraz
• kontrahenta.

Rozrachunki jsfp z ZUS

W ramach rozrachunków jednostek sektora finansów publicznych z ZUS prowadzi się ewidencję:

• ubezpieczeń emerytalnych i rentowych (zgodnie z ustawą o ubezpieczeniach społecznych),
• ubezpieczeń chorobowych,
• ubezpieczeń wypadkowych (zgodnie z przepisami dotyczącymi ubezpieczenia społecznego z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych),
• składek na ubezpieczenie zdrowotne (zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych),
• wpłat na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (zgodnie z ustawą o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy),
• składek na Fundusz Pracy (zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy).

Ewidencja rozrachunków jsfp z ZUS

W jednostkach sektora finansów publicznych do ewidencji rozrachunków z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystywane konto 229 - Pozostałe rozrachunki publicznoprawne. Konto to służy do ewidencji rozrachunków publicznoprawnych (innych niż z budżetami) a w szczególności rozrachunków z tytułu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych.

Na stronie Wn tego konta ujmuje się należności oraz spłatę i zmniejszenie zobowiązań, a na stronie Ma - zobowiązania oraz spłatę i zmniejszenie należności z tytułu rozrachunków publicznoprawnych. Ewidencja szczegółowa prowadzona do tego konta powinna zapewnić możliwość ustalenia stanu należności i zobowiązań według tytułów rozrachunków oraz podmiotów, z którymi są dokonywane rozliczenia. Konto 229 może wykazywać dwa salda. Saldo Wn oznacza należność, a saldo Ma - stan zobowiązań.

Schemat ewidencji rozrachunków jsfp z ZUS

Operacje gospodarcze:

1. Lista płac brutto - 12.000 zł.
2. Zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych (potrącenia obowiązkowe z listy płac) - 2.500 zł.
3. Ubezpieczenie społeczne (potrącenia obowiązkowe z listy płac) - 3.000 zł.
4. Ubezpieczenie zdrowotne (potrącenia obowiązkowe z listy płac) - 1.800 zł.
5. Naliczone składki ubezpieczeń społecznych opłacanych przez pracodawcę - 3.000 zł.

Sk - Saldo końcowe na koncie 229 oznacza wielkość zobowiązania jednostki wobec ZUS. Na mocy regulacji prawnych jednostki sektora finansów publicznych opłacają zobowiązania wobec ZUS w terminie do 5. dnia następnego miesiąca. Oznacza to, iż za grudzień 2010 r. opłata składek ZUS następuje 5 stycznia 2011 r.

Kto przejmuje należności i zobowiązania likwidowanej jednostki budżetowej?

Jednostki budżetowe, jako jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu państwa, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Funkcjonują one na podstawie statutu określającego w szczególności ich:

• nazwę,
• siedzibę i
• przedmiot działania.

Podstawę gospodarki finansowej jednostki budżetowej stanowi plan dochodów i wydatków, zwany planem finansowym jednostki budżetowej. Jednostki budżetowe (z zastrzeżeniem przepisów odrębnych ustaw) tworzą, łączą i likwidują:

• ministrowie, kierownicy urzędów centralnych, wojewodowie oraz inne organy działające na podstawie odrębnych ustaw - w przypadku państwowych jednostek budżetowych,
• organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego - w przypadku gminnych, powiatowych lub wojewódzkich jednostek budżetowych (art. 12 ustawy o finansach publicznych).

Tworząc jednostkę budżetową organ tworzący nadaje jej statut oraz określa mienie przekazywane jej w zarząd, natomiast likwidując taką jednostkę ustala przeznaczenie mienia znajdującego się w jej zarządzie.

Należności i zobowiązania likwidowanej:

1. państwowej jednostki budżetowej - przejmuje organ, który podjął decyzję o likwidacji,
2. gminnej, powiatowej lub wojewódzkiej jednostki budżetowej - przejmuje urząd odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego.

Co z należnościami i zobowiązaniami likwidowanego zakładu budżetowego?

Samorządowy zakład budżetowy odpłatnie wykonuje zadania, pokrywając koszty swojej działalności z przychodów własnych. Podstawą jego gospodarki finansowej jest roczny plan finansowy obejmujący przychody, w tym:

• dotacje z budżetu jednostki samorządu terytorialnego,
• koszty i inne obciążenia,
• stan środków obrotowych,
• stan należności i zobowiązań na początek i na koniec okresu oraz
• rozliczenia z budżetem jednostki samorządu terytorialnego.

Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego tworzy, łączy, przekształca w inną formę organizacyjno-prawną i likwiduje samorządowy zakład budżetowy. Likwidując samorządowy zakład budżetowy, organ ten określa przeznaczenie mienia znajdującego się w użytkowaniu tego zakładu.

Przekształcenie samorządowego zakładu budżetowego w inną formę organizacyjno-prawną wymaga uprzednio jego likwidacji. Należności i zobowiązania likwidowanego samorządowego zakładu budżetowego przejmuje organ, który podjął decyzję o likwidacji. Jednak należności i zobowiązania samorządowego zakładu budżetowego likwidowanego w celu przekształcenia w inną formę organizacyjno-prawną przejmuje utworzona jednostka.

Zarówno w wypadku likwidacji, jak i przekształcenia zakładu budżetowego należy dokonać wyrejestrowania pracowników, a także wyrejestrowania płatnika składek, na odpowiednich deklaracjach ZUS. Biorąc pod uwagę fakt, iż należności i zobowiązania przejmuje organ podejmujący decyzję o likwidacji, likwidowany zakład budżetowy nie wykazuje w sprawozdaniu kwot wynikających z rozrachunków z ZUS.

Podstawa prawna:

• Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 ze zm.).

• Ustawa z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. nr 158, poz. 1121 ze zm.).
• Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).
• Ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 ze zm.).
• Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).
• Ustawa z 13 października 1998 r. o ubezpieczeniach społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.).
• Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm.).

adiunkt Katedry Rachunkowości Wyższej Szkoły Bankowej w Toruniu,
specjalista ds. rachunkowości