BDO Finanse Publiczne nr 8 (22) Sierpień 2009
A A A
Ogólnopolska Konferencja Prezydentów i Burmistrzów(Źródło: Związek Miast Polskich)
Dwudniowa Ogólnopolska Konferencja Prezydentów i Burmistrzów Związku Miast Polskich, która odbyła się w Warszawie, rozpoczęła się cyklem wykładów dotyczących rozwoju monitoringu miast, gmin i powiatów w Polsce opartych na badaniach prowadzonych w ramach Systemu Analiz Samorządowych. Drugiego dnia konferencji - pod patronatem przewodniczącego Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej Sejmu RP - rozmawiano o stanie polskich miast oraz o tym, jak bardzo jest potrzebna polityka miejska.
W pierwszej części wzięli udział przede wszystkim koordynatorzy miejscy i sektorowi SAS, a także osoby zainteresowane wynikami oraz kierunkami rozwoju badań. Uczestniczyli w niej także burmistrzowie i prezydenci miast, którym wyniki badań pozwalają nie tylko na porównanie własnego miasta z innymi, ale także na podjęcie decyzji, jaką sferę działań samorządowych trzeba wzmacniać oraz na przygotowanie planów doskonalenia usług.
SAS jest systemem monitorowania lokalnych usług publicznych, budowanym od 1996 roku przez ZMP i - co warte podkreślenia - jedynym systemem monitoringu jakości zarządzania działającym w krajach Europu Środkowej i Wschodniej. Już 10 lat zbiera dane z czterech dziedzin: kultury, pomocy społecznej, edukacji (od niedawna z wykorzystaniem danych Systemu Informacji Oświatowej) oraz dróg lokalnych i transportu publicznego. Obecnie dane udostępnia ponad 100 miast z całego kraju. W ramach projektu realizowanego od 2007 roku ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego, zbierane są też dane dotyczące demografii oraz finansów publicznych, pomimo że nie są one usługami - decydują jednak o uwarunkowaniach i procesach lokalnego zarządzania.
Jak mierzyć poziom zrównoważonego rozwoju polskich miast, uczył prof. Tadeusz Borys z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Opracował on nawet autorski, „radarowy" wykres pomiaru zrównoważonego rozwoju, opartego na triadzie rozwoju: życia społecznego, gospodarczego oraz środowiskowego.
W drugiej części eksperci współpracujący ze Związkiem Miast Polskich prezentowali wyniki analiz w poszczególnych dziedzinach - i tak dr Jan Maciej Czajkowski omówił finanse jst, Stanisław Łodwig - gospodarkę komunalną, Ewa Bartosik - mieszkaniową. Eksperci pokazali też, w jaki sposób korzystać z publicznie dostępnych badań SAS-u, jak kształtują się relacje między poszczególnymi kategoriami jst w danej dziedzinie i jakie wnioski nasuwają się po przeanalizowaniu danych, np. w przypadku finansów publicznych analiza wykazała, że w ostatnich latach stosunkowo szybko rosły dochody jst z podatków PIT, CIT czy VAT, bardzo wolno natomiast - z podatków „nieruchomościowych" (rolny, leśny i od nieruchomości). Wynika z tego, że podstawowe źródło dochodu jst jest najsłabsze - a to niepokojący sygnał. Już na tym przykładzie widać, że dzięki SAS-owi jst uzyskują „twarde" dane do wykorzystania w negocjacjach z rządem czy parlamentem.
W czasie drugiego dnia konferencji zwracano uwagę, że miasta, to ośrodki życia gospodarczego, politycznego i społecznego, miejsca służebne dla terenu, centra rozwoju regionalnego i lokalnego. Miasta generują znaczącą (ok. ¾) część produktu krajowego brutto, dlatego dbałość o ich rozwój leży w interesie ogółu. - Dziś skupiamy się głównie na kwestii miast, gdyż trzeba, poprzez stosowne uregulowania prawne, wykorzystać potencjał miast i doprowadzić do ich rozwoju - mówił Bronisław Dutka, przewodniczący Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej.
Wśród aktów prawnych, którymi w najbliższym czasie będzie zajmować się jego Komisja, poseł wskazał m.in. na projekt ustawy o finansach publicznych. Poseł zapowiedział również, że należy zrównać sytuację samorządowców z parlamentarzystami, którym zdarzył się konflikt z prawem, wprowadzając identyczne zapisy odnośnie warunku niekaralności dla posłów i senatorów w procedowanej obecnie nowelizacji konstytucji. Olgierd Dziekoński, podsekretarz stanu w Ministerstwie Infrastruktury omówił stan prac jego resortu nad ważnymi dla miast projektami ustaw. Przygotowanie projektu ustawy o zagospodarowaniu i planowaniu przestrzennym, zawierającego korzystne dla samorządów rozwiązania, opóźniło się, jednak powinien on trafić na obrady Rady Ministrów w lipcu.
Olgierd Dziekoński zwrócił się do prezydentów i burmistrzów o zaopiniowanie załącznika do projektu dotyczącego standardów urbanistycznych. Jest on istotny, gdyż gminy, które nie ustalą lokalnych przepisów w tej dziedzinie, będą musiały respektować te krajowe. Wśród projektów i programów, którymi zajmuje się obecnie MI, są m.in.: projekt o transporcie publicznym w miastach, o zasadach funkcjonowania budynków ponad przestrzenią i pod przestrzenią, a także pilotażowy program zintegrowanego planowania i zarządzania rozwojem gminy realizowany ze środków UE - Kapitał Ludzki.
Zdaniem profesora Zygmunta Ziobrowskiego z Instytutu Rozwoju Miast, który zaprezentował „Raport o stanie miast - skala degradacji", raporty o stanie polskich miast to wciąż wyzwanie, a nie fakt. Istniejące raporty są ciągle zbyt ogólne i tym samym mało przydatne do zarządzania na poziomie lokalnym. Podstawą do budowy założeń polityki rewitalizacyjnej i miejskiej jest rozpoznanie stanu degradacji miast w Polsce. Wyniki badań dotyczących zdegradowanych obszarów są zaskakujące. Największy udział w terenach zdegradowanych mają śródmieścia (62 tys. ha), potem tereny poprzemysłowe (24 tys. ha), pokolejowe (15 tys. ha) i blokowiska (14 tys. ha). Na tych najbardziej zniszczonych, zagrożonych patologią i problemami społecznymi, obszarach w śródmieściach i blokowiskach mieszka aż 24 procent mieszkańców miast.
Uczestnicy spotkania zapoznali się też z danymi z monitoringu nieruchomości i mieszkań. Prof. Z. Ziobrowski uważa, że istnieje dużo danych o miastach w statystyce publicznej (OECD, Bank Światowy, Eurocites, GUS, GUGiK, MSWiA, Urzędy pracy, Urzędy Skarbowe) ale są one źle skoordynowane (różne definicje pojęć) a ich pozyskiwanie zbyt drogie.
Jak pokazują dane nie tylko SAS, to właśnie w miastach koncentrują się wszelkie związane także z kryzysem problemy społeczne, jak bezrobocie, bieda czy wykluczenie społeczne, problemy ekologiczne i komunikacyjne. Następuje odpływ mieszkańców i siły podatkowej, dekapitalizuje się infrastruktura, zwłaszcza mieszkaniowa, drogowa i przemysłowa, pojawiają się największe konflikty przestrzenne. Mówiąc o potrzebach miast, prezes ZMP, Ryszard Grobelny, stwierdził, że: antidotum na kryzys nie są cięcia w budżecie, ale znalezienie długofalowych instrumentów, głębsze reformy. Z punktu widzenia miast polityka miejska to wizja i instrumenty. Polityka miejska nie istnieje ani formalnie, ani nieformalnie - nie widać spójności działań względem miast. Dotychczasowe deklaracje dotyczyły tylko metropolii, a nie celowego programu adresowanego do miast.
Wiele spraw pozostaje wciąż nierozwiązanych. Brakuje środków na finansowanie dodatkowych zadań dla miast, nie ma ustawy o rozwoju miast, przepisów o rewitalizacji. Zapisy dotyczące planowania przestrzennego są fatalne, a samorządy nie mają samodzielności w polityce społecznej i zajmują się praktycznie tylko dystrybucją pieniędzy do beneficjentów. Najpilniejsze potrzeby legislacyjne miast dotyczą finansów adekwatnych do zadań, powstania ustawy o polityce miejskiej, obszarach metropolitalnych i zespołach miejskich oraz o rewitalizacji obszarów zdegradowanych, zmiany ustawy o planowaniu przestrzennym, o drogach publicznych (jednolity zarząd ulicami w granicach miast) czy statusu miast na prawach powiatu dla tzw. miast prezydenckich.
Dotychczasowy brak rozstrzygnięć legislacyjnych w ważnych dla miast przepisach sprawił (pięć podejść do ustawy rewitalizacyjnej), że samorządowcy ze Związku Miast Polskich i Śląskiego Związku Gmin i Powiatów wzięli swoje sprawy w swoje ręce i przygotowali założenia do ustawy o rozwoju miast i rewitalizacji. Podczas konferencji dokument ten przedstawiła mgr inż. arch. Dagmara Mliczyńska-Hajda. Zdaniem zespołu ekspertów pracujących nad tymi założeniami podstawowym instrumentem wspierania rozwoju polskich miast powinno być wyraźne, trwałe i znaczące promowanie działań oraz programów rewitalizacyjnych. Rewitalizacja - urbanistyczny odpowiednik recyklingu - jest sprawdzonym sposobem na odnowę zasobów miast i zrównoważony rozwój. Programowanie rewitalizacji musi wynikać z ustaleń strategii rozwoju, jego podstawą powinny być źródła oraz potencjały własne, i być precyzyjnie określone w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, a także prowadzone w sposób przejrzysty i oparty na rzeczywistych konsultacjach społecznych. Ustawa nie powinna ustalać jednej obowiązującej formy organizacyjnej dla prowadzenia programów rewitalizacji i być nadmiernie szczegółowa.
D. Mliczyńska podkreśliła, że kapitał konieczny do przeprowadzenia rewitalizacji powinien - obok zasobów własnych - powstawać poprzez montaż środków publicznych i prywatnych, a państwo, choć nie dotuje rewitalizacji, może pomagać miastom poprzez zwiększenie przychodów gminy (np. czasowe ustalenie zerowej stawki VAT dla projektów PPP czy zwiększenie udziału miast prowadzących te programy w dochodach z PIT). Warto wprowadzić mechanizmy gwarantujące finansową partycypację w procesach rewitalizacji tych podmiotów, które w wyniku procesów rewitalizacyjnych odniosą obiektywne korzyści ekonomiczne (opłaty adiacenckie).
Samorządowcy poruszali także kwestie rozszerzania granic miast. Wiele średnich miast ma dużą gęstość zaludnienia (3000 osób na 1 km2) i problemy z brakiem wolnej przestrzeni miejskiej pod inwestycje. - Nie chcemy być traktowani jako anektorzy czy najeźdźcy, ale zmieniający jakość życia mieszkańców miasta i otaczających gmin - mówił prezydent Ełku, Tomasz Andrukiewicz. Zwracano uwagę na niebezpieczeństwo „rozlewania się" dużych miast. Zdaniem Ryszarda Grobelnego, prezydenta Poznania jest to proces szkodliwy, gdyż podnosi koszty funkcjonowania państwa. - Skoordynowanie procesów rozwojowych i lepsze wykorzystanie obszarów zurbanizowanych obniża ceny usług publicznych dla obywateli - powiedział prezes ZMP.
Hanna Hendrysiak Joanna Proniewicz << powrót zobacz także artykuły |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
