• Rachunkowość budżetowa bez tajemnic
• Rozmowa miesiąca
• Budżet samorządów
• Finanse z odpowiedzialnością
• Przepisy prawne i orzecznictwo
• Jednostki finansów publicznych
• Prawo zamówień publicznych
• Finanse samorządowe
• Finanse pod kontrolą
• Fundusze unijne
• Dotacje ze środków publicznych
• Daniny publiczne
• Dobre książki

Fundusz sołecki a klasyfikacja budżetowa

Pytanie

W związku z wejściem w życie ustawy o funduszu sołeckim zwracam się z prośbą o odpowiedź na nurtujące mnie pytania:

1. Czy do dochodów bieżących gminy zalicza się wszystkie dotacje na zadania bieżące własne i zlecone i te pozyskane z funduszy pomocowych oraz subwencję?
2. Czy wydatkowanie środków z funduszu sołeckiego ma się odbywać przez jednostkę Urząd Gminy?
3. Jaką zastosować klasyfikację budżetową?

Odpowiedź

Do dochodów bieżących gminy należą wszystkie dochody budżetu, które nie są dochodami majątkowymi w rozumieniu art. 167a. ustawy o finansach publicznych. Dlatego przy wyliczaniu środków funduszu sołeckiego na zasadach z art. 2 ust. 1 ustawy o funduszu sołeckim należy uwzględniać wszystkie dochody bieżące gminy na koniec roku poprzedzającego o dwa lata rok tworzenia funduszu sołeckiego.

Zadania sołeckie stanowią część wydatków budżetu, o których zaplanowaniu zadecydowały poszczególne sołectwa. Po uchwaleniu budżetu i opracowaniu układu wykonawczego zadania sołeckie trafią do planu finansowego jednostki budżetowej. Sołectwo nie jest jednostką budżetową, przez co zadania sołeckie znajdą się w większości w planie finansowym urzędu gminy. Jeśli zadanie sołectwa będzie dotyczyło wydatków konkretnej szkoły, to będzie zaplanowane w planie finansowym szkoły.

Każde zadanie sołeckie powinno prowadzić do realizacji określonego ustawami zadania własnego gminy. Dlatego w planowaniu i ewidencji wykonania zadań sołeckich budżetu stosuje się taką samą zasadę doboru podziałek klasyfikacji wydatków, jak klasyfikacja zadań - wydatków zaplanowanych przez wójta i radę gminy.

Szczegółowe uzasadnienie odpowiedzi

Ustawa z 20.2.2009 r. o funduszu sołeckim (Dz.U. Nr 52, poz. 420 - dalej: FundSołU) stwarza podstawy do partycypacji sołectw w decydowaniu o przeznaczeniu określonej puli wydatków budżetu gminy na przedsięwzięcia sołeckie. Instytucja funduszu sołeckiego, wbrew samej nazwie sugerującej, że mamy do czynienia z „funduszem" nie prowadzi do powstania odrębnego od budżetu zasobu dochodów sołeckich, z jakimi wiązałyby się wydatki sołectw. Fundusz sołecki nie jest „funduszem celowym" - w rozumieniu art. 29 ustawy z 30.6.2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 249, poz. 2104; z późn. zm. - dalej: FinansePublU), co wyraźnie podkreślono w art. 1 ust. 2 FundSołU.

Fundusz sołecki polega na wydzieleniu w ramach budżetu gminy określonej ustawowo (w art. 2 ust. 1 FundSołU) puli środków na wydatki poszczególnych sołectw. O przeznaczeniu środków sołectwa decyduje zebranie wiejskie (art. 4 FundSołU) którego decyzje, przy dochowaniu ustawowych zasad, zobowiązany jest honorować wójt (w opracowanym projekcie budżetu) i rada gminy (w uchwalanym budżecie). Budżet gminy ma więc swoją zasadniczą część pochodzącą od wójta i rady gminy oraz część sołecką pochodzącą z decyzji zebrań wiejskich poszczególnych sołectw.

Ad. 1. (Wysokość funduszu sołeckiego uzależniona od dochodów bieżących gminy)

Wysokość środków funduszu przewidzianych na każde sołectwo określa przepis art. 2 ust. 1 FundSołU - według tam wskazanego wzoru (algorytmu):

- gdzie poszczególne symbole oznaczają:

L_m - liczbę mieszkańców sołectwa według stanu na 30 czerwca roku poprzedzającego rok budżetowy, określoną na podstawie prowadzonego przez gminę zbioru danych stałych mieszkańców, o którym mowa w art. 44a ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, z późn. zm.),

K_b - kwotę bazową - obliczoną jako iloraz wykonanych dochodów bieżących danej gminy, o których mowa w przepisach o finansach publicznych, za rok poprzedzający rok budżetowy o dwa lata oraz liczby mieszkańców zamieszkałych na obszarze danej gminy, według stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedzającego rok budżetowy o dwa lata, ustalonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego,

F - wysokość środków przeznaczonych na dane sołectwo, jednak nie więcej niż dziesięciokrotność K_b,

Jak wynika z powyższego wzoru, wysokość środków na sołectwo zależy od liczby mieszkańców sołectwa i od zamożności gminy, czyli od zdolności agregowania dochodów bieżących.

Kluczowe znaczenie ma wynik wyliczenia kwoty bazowej (K_b) która zależy od wysokości dochodów bieżących gminy za rok poprzedzający rok uruchomienia funduszu sołeckiego o dwa lata i od ilości mieszkańców gminy w tak ustalonym roku. (Rokiem poprzedzającym o dwa lata rok uruchomienia funduszu sołeckiego na 2010 rok jest rok 2008).

Zgodnie z art. 167a. ust. 3 i 4 FinansePublU, przez dochody bieżące budżetu JST rozumie się te dochody, które nie są dochodami majątkowymi. Dochodami bieżącymi będą między innymi wpływy z podatków i opłat lokalnych, wpływy z najmu i dzierżawy mienia komunalnego, dochody z subwencji i udziały w podatku dochodowym od osób fizycznych i prawnych, nie będące przeznaczonymi na inwestycje dotacje z budżetu państwa do zadań rządowych zleconych i do zadań własnych, środki z Unii Europejskiej do programów i projektów skutkujących wydatkami bieżącymi (np. na dodatkowe programy zajęć w szkołach) oraz inne jeszcze dochody niemajątkowe.

Liczbę mieszkańców na koniec roku poprzedzającego o dwa lata utworzenie funduszu sołeckiego, jako istotną do wyliczenia K_b na mieszkańca gminy, wójt gminy przyjmuje w oparciu o dane w posiadaniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W zakresie funduszu sołeckiego na 2010 r. będzie to liczba mieszkańców gminy na koniec roku 2008. Przy czym liczbę mieszkańców gminy Prezes GUS ustala na podstawie ustawy z 29.6.1995 r. o statystyce publicznej (Dz.U. Nr 88, poz. 439; z późn. zm.) i przepisów wykonawczych. Danymi, którymi dysponuje Prezes GUS są informacje od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, które pochodzą z urzędowego zbioru danych „PESEL". Dlatego w konkretnych przypadkach może dochodzić do rozbieżność między ustaleniami urzędu gminy o ilości mieszkańców na koniec roku (z ewidencji ludności) a ustaleniami Prezesa GUS.

Może to powodować błędne zawyżenie lub zaniżenie kwoty K_b , a co za tym idzie, prowadzić do wadliwego wyliczenia danych o wykonaniu wydatków pokrytych z funduszu sołeckiego, jako danych przekazywanych Ministrowi Finansów do ustalenia wysokości zwrotu na rzecz gminy środków z budżetu państwa z art. 2 ust. 4, 5 i 9 FundSołU. Za wydatki budżetu gminy powyżej środków z algorytmu z art. 2 ust. 1 FundSołU nie należy się zwrot środków z budżetu państwa.

Ważne przy wyliczaniu kwoty środków funduszu należnych sołectwu jest stosowanie zasady nominalizmu i zasada zaokrąglania wyników. Kwota środków na mieszkańca gminy, jako K_b, powinna być oszacowana, tak jak wykonane dochody bieżące, w zaokrągleniu do pełnych groszy. Wynik z sumy liczb (2+ Lm/100) będzie zawsze liczbą dziesiętną skończoną. Jej przemnożenie przez K_b, dające wynik w postaci liczby całkowitej (złotych) i ułamka, zawsze powinno prowadzić do zaokrąglenia ułamka do pełnych groszy. Stąd kwota „F" na konkretne sołectwo będzie wyrażona w złotych i w groszach.

Kwota „F" (środki funduszu na sołectwo) jak to wynika z art. 2 ust. 1 FundSołU nigdy nie może przekraczać dziesięciokrotności kwoty K_b. Dlatego pula środków funduszu sołeckiego dla sołectwa o liczbie mieszkańców powyżej 800 będzie taka sama jak pula dla sołectwa działającego w tej samej gminie o liczbie mieszkańców równej 800. Wynika to z konstrukcji algorytmu, gdzie suma [2 + Lm/100] przy kwocie Lm wyższej niż 800 zawsze będzie zrównana do „10" przez który mnożymy kwotę K_b.

Reasumując, dochody bieżące brane pod uwagę przy naliczaniu kwoty K_b funduszu sołeckiego obejmują wszystkie rodzaje dochodów bieżących gminy w rozumieniu art. 167a. ust. 3 i 4 FinansePublU wykonane na koniec roku budżetowego poprzedzającego o dwa lata rok tworzenia funduszu sołeckiego.

Ad. 2. (Wydatki sołeckie w planie finansowym jednostki budżetowej)

Po uchwaleniu przez radę gminy uchwały budżetowej, wydatki budżetu ujęte dotychczas w szczegółowości z art. 184 ust. 1 i ust. 4 pkt 1 FinansePublU i zarazem zadania sołeckie wyciągnięte przed nawias w załączniku sołeckim - ulegają dodatkowej specyfikacji na paragrafy wydatków. Służy temu układ wykonawczy budżetu opracowywany przez wójta gminy na podstawie art. 186 ust. 1 FinansePublU. Układ wykonawczy sprawia, że tak uszczegółowione wydatki budżetu (w tym zadania sołeckie) zapisane zostają w planach finansowych jednostek budżetowych - wykonujących budżet. Jak wiadomo, zsumowanie dochodów i wydatków z planów finansowych jednostek budżetowych gminy odpowiada kwotom działów i rozdziałów zaplanowanych w budżecie gminy.

Sołectwo nie jest jednostką budżetową, aby mogło mieć własny plan finansowy, rachunek bankowy i księgi finansowe. Dlatego zadania sołeckie budżetu muszą zostać przypisane do planu finansowego jednostki budżetowej realizującej budżet w jego części sołeckiej. Nie należy wykluczać sytuacji, gdy zadanie sołeckie polegające na remoncie, czy zakupie wyposażenia do szkoły (jednostki budżetowej) - znajdzie się w planie finansowym tej szkoły. W większości jednak zadania sołeckie, ze względu na działanie zasady z art. 186 ust. 3 FinansePublU, będą stanowiły wydatki planu finansowego urzędu gminy.

Ad. 3. (Jak klasyfikować zadania sołeckie)

W przepisie art. 1 ust. 3 FundSołU jest mowa, że przedsięwzięcia (wydatki) sołeckie budżetu dotyczą zadań własnych gminy. Z kolei w art. 1 ust. 4 FundSołU jest mowa o możliwości przeznaczenia środków sołeckich na wydatki służące likwidacji skutków klęsk żywiołowych.

Klasyfikacja zadań sołeckich rządzi się więc takimi samymi zasadami, jak klasyfikacja innych wydatków budżetu gminy. Przedsięwzięcie sołeckie składa się z określonych rodzajowo płatności (zakupu materiałów, usług itp.) - jako paragrafów wydatków z rozporządzenia Ministra Finansów z 14.6.2006 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (Dz. U. z 2006r. Nr 107 poz. 726 z późn. zm.).

W przypadku wydatków budżetu realizowanych w planie finansowym jednostki budżetowej, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 FinansePublU podziałki „dział" i „rozdział" oznaczają rodzaj działalności, jako rodzaj wykonywanego zadania ustawowego. Dlatego podziałka „dział" i „rozdział" zastosowana w stosunku do wydatków sołeckich odpowiada zadaniom własnym gminy, jakie będą realizowane w ramach wniosku sołeckiego do budżetu. Jeśli zadanie sołeckie obejmowałoby wydatek na likwidację skutków klęski żywiołowej, to należy je zaplanować w odpowiednim dziale w ramach rozdziału z końcówką cyfr „...78 - likwidacja skutków klęsk żywiołowych".

Powyższe założenie odróżnia zasady klasyfikacji zadań sołeckich budżetu od zasad klasyfikacji wydatków funduszy celowych, gdzie zazwyczaj wydatki funduszu występują w jednym dziale i rozdziale pod różnymi paragrafami - rodzajami wydatków.

Ważne przy tym jest, aby zadania sołeckie w planie finansowym jednostki budżetowej miały dodatkową (sołecką) specyfikację nadaną im w załączniku sołeckim do budżetu. Istotne więc jest zastosowanie w planie jednostki budżetowej dodatkowej specyfikacji określającej, że jest to wydatek sołecki i zarazem wydatek określonego sołectwa. Ma to znaczenie zarówno na potrzeby opracowywania rocznego sprawozdania z wykonania budżetu (w szczegółowości takiej, jak wyodrębniająca zadania sołeckie uchwała budżetowa z art. 199 FinansePublU) jak i dla udokumentowania wykonania budżetu w części funduszu sołeckiego celem złożenia wniosku o częściową refundację wydatków z budżetu państwa.

Dla przykładu wydatki planu finansowego urzędu gminy w ramach działu 600 (Transport i łączność), rozdziału 60017 (drogi wewnętrzne) w „paragrafie 4270 - zakup usług remontowych" - w konkretnym przypadku mogą obejmować wydatki realizowane ze środków nie sołeckich urzędu gminy w zakresie remontu konkretnych połączeń drogowych, jak i mogą również zawierać dotyczące konkretnych dróg wydatki na przedsięwzięcie sołectwa A, sołectwa B i sołectwa C. Przy czym wydatki sołectwa C niekoniecznie muszą pochodzić w całości z ustawowych środków funduszu sołeckiego z art. 2 ust. 1 FundSołU, ale mogą po części obejmować dodatkowe środki przyznane przez radę gminy w trybie art. 3 ust. 1 FundSołU. Roboty remontowe może wykonać jedna firma i wystawić jedną fakturę.

Dlatego wystawiona faktura przed jej zapłatą powinna być opisana nie tylko adnotacją „sfinansowano z działu 600, rozdziału 60017 z § 4270", ale również zawierać stosowną adnotację o odpowiednim zaangażowaniu limitów wydatków trzech sołectw wraz z określeniem środków ustawowych funduszu sołeckiego. Zapłata dokonana za fakturę może zostać refundowana gminie w roku następnym z budżetu państwa, ale tylko w zakresie środków z ustawowej puli funduszu sołeckiego z art. 2 ust. 1 FundSołU.

Reasumując, klasyfikacja wydatków sołectw w ramach funduszu sołeckiego rządzi się takimi samymi zasadami doboru podziałek klasyfikacyjnych, jak w przypadku innych wydatków budżetu. Jednak z tego powodu, że jeden paragraf wydatków (w dziale i rozdziale) planu finansowego urzędu może obejmować środki na zadania własne urzędu i na zadania kilku sołectw, konieczne jest stosowanie (poniżej paragrafu) dodatkowej specyfikacji wynikającej z załącznika sołeckiego do budżetu.

Podstawa prawna:

• Ustawa z 20.2.2009 r. o funduszu sołeckim (Dz.U. Nr 52, poz. 420);
• Ustawa z 30.6.2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 249, poz. 2104; z późn. zm);
• Rozporządzenie Ministra Finansów z 14.6.2006 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych. (Dz. U. Nr 107 poz. 726; z późn. zm.).