• Rachunkowość budżetowa bez tajemnic
• Budżet samorządów
• Finanse z odpowiedzialnością
• Przepisy prawne i orzecznictwo
• Jednostki finansów publicznych
• Prawo zamówień publicznych
• Finanse samorządowe
• Finanse pod kontrolą
• Fundusze unijne
• Dotacje ze środków publicznych
• Daniny publiczne

Rozliczenia jednostek sektora finansów publicznych z budżetem a odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (cz. II)

Na podstawie ustawy o finansach publicznych¹ oraz przepisów wykonawczych do niej, państwowe lub samorządowe jednostki sektora finansów publicznych, w zależności od sposobu powiązania z budżetem, zobowiązane są do dokonywania odpowiednich rozliczeń z tym budżetem. Obowiązki te są na tyle istotne, że ich niewypełnienie lub nieprawidłowe wypełnienie skutkuje odpowiedzialnością za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Zgodnie z art. 6 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych² deliktem finansowym jest:

1. niedokonanie wpłaty lub nieterminowe dokonanie wpłaty do budżetu w należnej wysokości nadwyżki dochodów własnych przez jednostkę budżetową;
2. niedokonanie wpłaty lub nieterminowe dokonanie wpłaty do budżetu w należnej wysokości nadwyżki środków obrotowych przez zakład budżetowy;
3. niedokonanie wpłaty lub nieterminowe dokonanie wpłaty do budżetu w należnej wysokości części zysku przez gospodarstwo pomocnicze jednostki budżetowej.

Wpłaty nadwyżki dochodów własnych jednostki budżetowej

Państwowa jednostka budżetowa, która utworzyła rachunek dochodów własnych, odprowadza do budżetu państwa ustaloną na dzień 31 grudnia nadwyżkę dochodów własnych przekraczającą 1/6 planowanych na dany rok budżetowy wydatków finansowanych z dochodów własnych, z tym, że obowiązek odprowadzenia nadwyżki dotyczy dochodów własnych pochodzących z:

1. opłat za udostępnianie dokumentacji przetargowej;
2. działalności wykraczającej poza zakres działalności podstawowej, określonej w statucie, polegającej między innymi na świadczeniu usług, w tym szkoleniowych i informacyjnych;
3. z opłat egzaminacyjnych, za wydawanie świadectw i certyfikatów, jak również za sprawdzanie kwalifikacji;
4. z wpisów i wpłat z tytułu prowadzenia postępowań odwoławczych;
5. z enumeratywnie wymienionych źródeł w ustawie o finansach publicznych;
6. z opłat za wykonywanie czynności, o których mowa w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. Nr 33, poz. 287 z późn.zm.);
7. z wpływów z działalności, o której mowa w art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 55, poz. 577, z późn. zm.).

Podstawą dokonywania wpłat do budżetu jednostki samorządu terytorialnego przez samorządowe jednostki budżetowe jest uchwała jej organu stanowiącego, wydana na podstawie upoważnienia zawartego w art. 22 ust. 4 u.f.p. Rada gminy, powiatu lub sejmik województwa ustala w uchwale źródła dochodów własnych oraz ich przeznaczenie, wskazuje jednostki budżetowe, które utworzą wydzielony rachunek dochodów własnych, a także może ustalać wysokość wpłaty do budżetu jednostki samorządu terytorialnego nadwyżki środków obrotowych ustalonej na dzień 31 grudnia.

Wpłaty na rachunek dochodów budżetu państwa kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy stanem środków dochodów własnych na dzień 31 grudnia a wysokością 1/6 planowanych na dany rok budżetowy, za który dokonywana jest wpłata, wydatków finansowanych z dochodów własnych, państwowa jednostka budżetowa dokonuje w terminie do dnia 5 lutego roku następującego po roku budżetowym. Zasady, termin dokonywania wpłat oraz sposób ustalania ich wysokości określają przepisy rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych oraz trybu postępowania przy przekształcaniu w inną formę organizacyjno-prawną³. Wysokość wpłaty ustalana jest odrębnie dla każdego ze źródeł dochodów własnych wymienionych w art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1-3, 8 i 10 u.f.p.

Termin do dnia 5 lutego roku następującego po roku budżetowym został ustalony również dla rozliczeń z budżetem samorządowej jednostki budżetowej, pod warunkiem, że uchwała organu stanowiącego podjęta w trybie art. 22 ust. 4 u.f.p. przewiduje obowiązek ustalenia nadwyżki środków obrotowych.

Wpłata nadwyżki środków obrotowych przez zakład budżetowy

Zakładem budżetowym jest taka jednostka organizacyjna sektora finansów publicznych, która odpłatnie wykonuje wyodrębnione zadania oraz pokrywa koszty swojej działalności z przychodów własnych, a także z dotacji przedmiotowej, dotacji podmiotowej lub dotacji celowej na dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji (art. 24 ust. 1 u.f.p.). Państwowy lub samorządowy zakład budżetowy dokonuje wpłat do budżetu nadwyżek środków obrotowych, ustalonych na koniec okresu rozliczeniowego. Zasady, termin dokonywania wpłat oraz sposób ustalania ich wysokości określają przepisy rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych oraz trybu postępowania przy przekształcaniu w inną formę organizacyjno-prawną

Naruszenie dyscypliny finansów publicznych stanowi zaniechanie wpłaty, zarówno rat w prawidłowo ustalonych wysokościach lub z uchybieniem terminów ich dokonywania, jak również zaniechanie dokonania wpłaty do budżetu prawidłowo ustalonej różnicy między faktycznym a planowanym stanem środków obrotowych na koniec roku lub dokonanie tej wpłaty z uchybieniem terminu⁴.

Wpłata dokonana później nie wyłącza bezprawności czynu. Może mieć jedynie znaczenie dla oceny zachowania sprawcy i wymierzenia mu ewentualnej kary (orzeczenie GKO z dnia 14 maja 2001 r., DF/GKO/Odw.-27/34-35/RN-6-7/01, LEX nr 51777).

Wpłata części zysku przez gospodarstwo pomocnicze jednostki budżetowej

Gospodarstwem pomocniczym jednostki budżetowej jest wyodrębniona z jednostki budżetowej pod względem organizacyjnym i finansowym część jej podstawowej działalności lub działalność uboczna. Gospodarstwo pomocnicze pokrywa koszty swojej działalności z uzyskiwanych przychodów własnych oraz z dotacji przedmiotowej (art. 26 ust. 1, 2 i 4 u.f.p.). Gospodarstwo pomocnicze państwowej lub samorządowej jednostki budżetowej wpłaca do budżetu połowę osiągniętego zysku.

Szczegółowe zasady i terminy wpłat określone zostały w § 60 i 61 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych oraz trybu postępowania przy przekształcaniu w inną formę organizacyjno-prawną. Gospodarstwo pomocnicze dokonuje wpłaty po uprzednim, obowiązkowym obciążeniu wyniku finansowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych oraz innych obciążeń określonych przepisami. Przy ustalaniu wyniku finansowego (zysku, straty) nie zalicza się otrzymanych darowizn pieniężnych.

Naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest zaniechanie dokonania wpłaty, dokonanie wpłaty w niższej wysokości niż wynika z prawidłowego obliczenia lub z uchybieniem terminów dotyczących zarówno wpłat zaliczek, jak i ostatecznej rocznej wpłaty z zysku do budżetu. Przepisy mają zastosowanie do gospodarstw pomocniczych, państwowych oraz samorządowych jednostek budżetowych. Naruszenie dyscypliny finansów publicznych obejmuje wyłącznie rozliczenie roczne.

1. Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm).
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2005 r. Nr 14, poz. 114 z późn. zm.).
3. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych oraz trybu postępowania przy przekształcaniu w inną formę organizacyjno-prawną (Dz. U. Nr 116, poz. 783 z późn. zm.).
4. L. Lipiec-Warzecha, Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Komentarz, Warszawa 2008, s. 149-156.

Ludmiła Lipiec-Warzecha jest radcą prawnym, wykładowcą, autorką kilkudziesięciu publikacji, przede wszystkim z zakresu finansów publicznych, w tym: Komentarza do ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (SIP Lex 2008), Komentarza do ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Wolters Kluwer 2008), Komentarza do ustawy o koncesji na roboty budowlane lub usługi  (SIP Lex 2009) oraz Komentarza do ustawy o obligacjach (Wolters Kluwer 2010).