BDO Finanse Publiczne nr 10 (1) Październik 2007

A   A   A

Zasady funkcjonowania jednostki budżetowej

(Autor: Krystyna Chrząszcz, Źródło: BDO)
Jednostka budżetowa to jednostka organizacyjna, której wydatki są wydatkami budżetu państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, a dochody - dochodami budżetu państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego.

Wysokość wydatków w jednostce budżetowej nie zależy od wysokości osiągniętych przez nią dochodów. Uniezależnienie wydatków od dochodów jest stosowane tam, gdzie usługi świadczone są nieodpłatnie albo opłaty za te usługi nie pokrywają kosztów poniesionych na ich wytworzenie. Taki sposób finansowania nazywany jest zasadą rozliczeń brutto.
Podstawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan finansowy, czyli plan dochodów i wydatków.

 

Podstawowa zasada polega na tym, że ujęte w planie finansowym, niezrealizowane w danym roku wydatki wygasają z upływem roku budżetowego i jednostka zobowiązana jest do zwrotu niezrealizowanych wydatków do dysponenta, od którego je otrzymała.
Istnieją wyjątki od tej zasady, niewygasają bowiem z upływem roku wydatki budżetu państwa:

1) których planowanym źródłem finansowania są przychody z kredytów zagranicznych,
2) przeznaczone na finansowanie zadań, programów i projektów realizowanych ze środków pochodzących:
a) z budżetu Unii Europejskiej,
b) ze źródeł zagranicznych, niepodlegające zwrotowi, innych niż wymienione w pkt. a),
3) których źródłem finansowania są dochody własne państwowych jednostek budżetowych,
4) zgromadzone na rachunku funduszy motywacyjnych.

 

Prócz wymienionych wyżej wydatków, do 15 grudnia roku budżetowego Rada Ministrów może sporządzić wykaz wydatków, które nie wygasają z upływem roku.
Jeśli chodzi o jednostki samorządu terytorialnego, wydatkami, które nie wygasają z upływem roku budżetowego są wydatki, których źródłem finansowania są dochody własne jednostek budżetowych oraz wydatki ujęte przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego w wykazie wydatków niewygasających z końcem roku.
Zobowiązania zaciągnięte przez państwową jednostkę budżetową płatne w danym roku nie mogą przekroczyć wysokości kwot wydatków ujętych w zatwierdzonym planie finansowym, pomniejszonych o wydatki na wynagrodzenia i uposażenia oraz obligatoryjne wpłaty płatnika.

 

Zobowiązania z tytułu umów, których realizacja w roku następnym jest niezbędna dla utrzymania ciągłości działalności jednostki może jednostka zaciągać tylko wtedy, gdy termin zapłaty upływa w roku następnym.
Jednostka budżetowa posiada statut zawierający m.in. nazwę, siedzibę i podstawową działalność. Jednostki budżetowe nie posiadają osobowości prawnej. Osobowość prawną mają: gmina, powiat, województwo samorządowe, Skarb Państwa; oznacza to, że uprawnieni przedstawiciele tych jednostek podejmują wszelkie czynności cywilnoprawne w imieniu Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy.
Do powoływania, łączenia, przekształcania w inną formę organizacyjno-prawną lub likwidacji państwowych jednostek budżetowych ma prawo dysponent danej części, tj. ministrowie, kierownicy urzędów centralnych, wojewodowie. Natomiast przy samorządowych jednostkach budżetowych organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (rada gminy, rada powiatu i sejmiku samorządowego).

 

Plany finansowe jednostek budżetowych ustala się na okres roku kalendarzowego. Ujmuje się w nich prognozowaną wielkość dochodów oraz kwoty wydatków, z wyłączeniem wydatków finansowanych z dochodów własnych oraz rozchodów; kwoty wydatków stanowią nieprzekraczalny limit.
Na podstawie przekazanych (do 25 października) przez dysponentów części budżetowych informacji o kwotach dochodów i wydatków (wynikających z projektu ustawy budżetowej) kierownicy jednostek budżetowych opracowują projekty planów finansowych w szczegółowości: część, dział, rozdział, paragraf (w terminie do 1 grudnia ).
Projekty planów są weryfikowane przez dysponentów części budżetowej pod względem zgodności z projektem ustawy budżetowej; w razie stwierdzenia różnic dokonuje się odpowiednich zmian, o których zawiadamia się kierowników jednostek budżetowych najpóźniej do 15 grudnia roku poprzedzającego rok planowany. Projekty planów finansowych jednostek budżetowych są podstawą do finansowania ich działalności od 1 stycznia do dnia opracowania planów finansowych wynikających z ustawy budżetowej danego roku.

 

Po otrzymaniu informacji o ostatecznych kwotach dochodów i wydatków przyjętych w ustawie budżetowej, w terminie 14 dni kierownicy państwowych jednostek budżetowych opracowują plany własnej jednostki i podległych jednostek budżetowych.
Zmian w wydatkach budżetu państwa dokonuje Rada Ministrów, Prezes Rady Ministrów lub Minister Finansów, który zawiadamia o dokonaniu zmian dysponentów części budżetowych w ciągu 7 dni od otrzymania decyzji. Dysponenci części budżetowych zawiadamiają podległych kierowników państwowych jednostek budżetowych o dokonanych zmianach w ich planach finansowych; zawiadomienie jest podstawą do dokonania zmian w planach finansowych państwowych jednostek budżetowych.
Dysponent główny może udzielić upoważnienia do dokonywania zmian w zakresie jednego rozdziału planu finansowego kierownikom państwowych jednostek budżetowych podległych bezpośrednio dysponentom części budżetowych.
W granicach takiego upoważnienia kierownicy państwowych jednostek budżetowych mogą upoważnić kierowników podległych im jednostek do dokonywania zmian w planach wydatków.

 

Projekt uchwały budżetowej, przygotowany przez zarząd jednostki samorządu terytorialnego, przekazany zostaje do organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego.
W ciągu kolejnych 7 dni wójt (burmistrz, prezydent miasta) przekazuje kierownikom jednostek budżetowych informacje o kwotach dochodów i wydatków ujętych w projekcie uchwały budżetowej w szczegółowości: dochody, dział, rozdział, paragraf, wydatki - nie mniejszej niż dział, rozdział, kategorie (grupy) wydatków z podziałem na wydatki bieżące i majątkowe. Projekty planów, zgodne z kwotami z projektu uchwały budżetowej przekazywane są zarządowi jednostki samorządu terytorialnego w ciągu 30 dni od dnia otrzymania informacji, nie później niż do 22 grudnia roku poprzedzającego rok budżetowy.

 

Zarząd weryfikuje plany i dokonuje ewentualnych zmian, są one podstawą finansowania działalności jednostki od 1 stycznia do dnia przyjęcia uchwały budżetowej. W ciągu 14 dni od przyjęcia uchwały kierownicy samorządowych jednostek budżetowych sporządzają plany finansowe tych jednostek. Zarząd zawiadamia samorządowe jednostki budżetowe o zmianie w planie dochodów i wydatków i jest to podstawa do dokonania zmian w planach finansowych jednostek budżetowych. Kierownicy samorządowych jednostek budżetowych mogą dokonywać przeniesień wydatków w planach finansowych w zakresie upoważnień przyznanych przez zarząd jednostki samorządu terytorialnego. O dokonanych zmianach informują zarząd w ciągu 7 dni.
Kierownicy samorządowych jednostek budżetowych opracowują projekty planów finansowych dochodów własnych i wydatków z nich finansowanych łącznie z projektami planów finansowych tych jednostek, w szczegółowości dział, rozdział, paragraf.
Plany finansowe dochodów własnych utworzonych w ciągu roku budżetowego ujmowane są w uchwale budżetowej na najbliższej sesji organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia ich utworzenia.

 

Jednostka budżetowa może zostać zlikwidowana lub przekształcona w inną formę organizacyjno-prawną, co też wiąże się z jej likwidacją. Z jednostką budżetową może być związane funkcjonowanie innych form organizacyjnych, np. dochodów własnych, gospodarstw pomocniczych. Likwidacji jednostki budżetowej dokonuje organ, który ją powołał, określa on przeznaczenie użytkowanego przez nią mienia.
Likwidacja jednostki budżetowej w celu jej przekształcenia w inną formę organizacyjno-prawną polega na zamknięciu rachunku bankowego i ksiąg rachunkowych zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości. Nie później 3 miesiące po likwidacji sporządzany jest bilans. W przypadku likwidacji jednostki budżetowej należy przeprowadzić likwidację gospodarstwa pomocniczego i rachunku dochodów własnych. Likwidacja rachunku dochodów własnych polega na spłaceniu zobowiązań zaciągniętych z tytułu dochodów własnych, przekazaniu pozostałych środków na rachunek dochodów budżetowych, zamknięciu rachunku bankowego.
Likwidacja gospodarstwa pomocniczego polega na zamknięciu rachunku bankowego oraz ustaleniu i przyjęciu przez jednostkę budżetową należności, zobowiązań i środków pieniężnych pozostałych na rachunku.

Krystyna Chrząszcz

Autorka od wielu lat specjalizuje się w rachunkowości budżetowej.

 


<< powrót

zobacz także artykuły


KONTAKT

Zadaj nam pytanie a nasz ekspert skontakuje się z Tobą w najbliższym czasie

NASZE BIURA

Sprawdź gdzie w Polsce znajdziesz nasze biura
ARCHIWUM

WYSZUKIWARKA

Wpisz poniżej szukane słowo lub frazę
Wyszukiwanie zaawansowane
Biuletyn

Kategoria
Autor

Źródło

SUBSKRYPCJA

Chcesz otrzymywać najnowsze informacje o naszych szkoleniach? Zapisz się!

SZKOLENIA

NASI PARTNERZY